"Refik Basaran onbes yasinda iken abisi Fettah onun baglama çalmayi ögrenip, ileride iyi bir sanatkar olmasini istemis bunu gerçekletirmek için Kirsehir'e giderek bir baglama satin alniistir, daha sonra da Kayseri'nin yesil Hisara bagli Kavak Köyü'nden topal Hasan her ögretecegi Türkü için bir sari lira almak sarti ile Reflk Basaran'a baglama dersleri vermeyi kabul etmisîir."

O dönem onca maddi sikintiya ragmen, Fettah topal Hasan'in bu teklifini kabul edip, kardesinin ondan ders almasini saglamistir. Fettah'in Refik Basaran'in ufkunu genislemesinde etkisinin büyük oldugu söylenmektedir. Zira Fettah Sineson medresesini bitirmis Kurtulus savasinda ise subay olarak görev almis ileri görüse sahip bir insanmis.Refik Basaran iki yil boyunca tarlaya, baga gitmedigi zamanlarin disinda, alti kilometrelik yolu yürüyerek ustasinin yanina gitmis ve ondan baglama dersi aimstir. Basaran baglama teknigim ilerletebllmek maksadiyla, Damsa'daki evinden kaçarak, köyün karsisindaki yazi daginin etegîndeki ine gidip, orada on iki gün boyunca katmistir.

17 yasina geldiginde kendisi île ayni yasta bulunan Fatma Basaran'la evlenmistir Fatma Basaranin kendisi gibi sanatçi bir ruha sahip olup onu desteklemesi. Refik Basaran'in oldukça çok hosuna gitmis ve bu yolda belkide daha büyük ilerleme saglamasina yol açmistir.Refik Basaran askere gidinceye degin dügünlerde baglama çalip söylemis ve bu yolla ünü Iç Anadolu'da hizla yayilmistir. Ününün yayilmasiyla kendisine yörenin disindan da teklifler gelmeye baslamis ve bu suretle degisik illeri ve yörelen gezme sansina sahip olmustur.Bu gezmelerin sanatçinin bilgi ve sanatçi kisilîginin gelisimindeki rolü kuskusuz büyük olmustur. Askerligini jandarma olarak yapan Basaran, önce Kütahya ardindan da Nigde'de görev yapmis ve bu sekilde askerligini sona erdirmistir. Askeligini bitirdikten sonra Damsa'ya dönmüs ve dügünlerde baglama çalmaya devam etmistir. Kendi yaktigi türküleri okudukça iç Anadolu'da ünü, dalga dalga yayilmis ve herkes tarafindan sevilen bir sanatkar haline gelmistir Sayin Gürbüz Sapmaz'in sanatkara Atatürk tarafindan "Basaran" soyadinin verilmesiyle ilgili sözlerine asagidaki alintida yer verilmistir.

"Ankara'da Hacer Bulus, Safiye Ayla gibi dönemin sevilen sanatkarlarin in katildigi, Atatürk için verilen bir konsere Refik Basaran'da çagirilmis, konser sonunda ulu önder sanatkari çok begenmis, Basaran Soyismini kendisine vermistir"

Türkiye'de bulunan dört plak sirketinden bir tanesi olan sahibinin sesi, Refik Basaran'a plak yapmak için teklifte bulunmus, bu vesileyle Basaran 1935 yilinda Hamit'in Türküsü (Tokat Mahanesi) ni ilk olarak plaga okumustur. Plagin büyük bir satis yapmasi, Basaran'a diger sirketlerden de teklif gelmesine yol açmistir. Odean, Polidor ve Colombia gibi sirketlerin tekliflerini kabul ederek, toplam dört sirkete plak yapmistir. Refik Basaranin ezgilerinde hasretlik ve ayrilik temalarini agirlikli olarak islemesi ile ilgili oiarak Refik Basaran'in torununun sözlerine asagidaki alintida yer verilimistir.

"Refik Basaran plak yapmak için sik sik Istanbul'a gidip köyünden ayri kalmlis ve sila özlemi çekmistir. Bundan ötürü, genelde söylemis, oldugu sözlü ezgilerde Hasretlik ve Aynlik temalarini agirlikli olarak islemistir"

Refik Basaran 1935 ile 1947 ylllan arasinda tahminen 200'e yakin türkü okumustur. Ayrica her gittigi yerde oradaki yasadigi, gördügü olaylarla ilgili irticalen türkü yakmistir. Bu türkülerin çogu plaklara okunmadigindan dilden dile dolasmis ve ancak bir kismi günümüze degin ulasilbilmistir. Halen derlemeler devam etmektedir. Refik Basaran 1947 yilinda Ankara'nin Ayas ilçesinde vefat etmistir.

Refik Basaran'dan derlenen bazi türküler : Sen olasin ürgüp dumanin gitmez, Dam basinda sari çiçek, Bacacilar yüksek yapar bacayi, Tokat yaylasinda yaylayamadim.

www.damsalilar.com